Polska buduje własną sztuczną inteligencję: rodzina modeli PLLuM rośnie, a w Poznaniu i Krakowie powstają fabryki AI

Polska coraz odważniej stawia na budowę własnej, suwerennej sztucznej inteligencji. Zamiast polegać wyłącznie na rozwiązaniach zagranicznych gigantów technologicznych, kraj rozwija rodzimy model językowy oraz potężną infrastrukturę obliczeniową. Te działania mają zapewnić niezależność technologiczną, a jednocześnie stworzyć narzędzia idealnie dopasowane do specyfiki polskiego języka, prawa i kultury.

Rodzina modeli PLLuM się powiększa

Sercem polskich ambicji jest model językowy o nazwie PLLuM, czyli Polish Large Language Model. Rodzina tych modeli właśnie znacząco się powiększyła, ponieważ udostępniono aż 11 nowych wariantów. Co istotne, wszystkie zostały opublikowane w sposób otwarty i całkowicie bezpłatny, bez konieczności uzyskiwania specjalnych pozwoleń na pobieranie czy wdrażanie ich w praktyce.

Nowe modele różnią się między sobą wielkością, aby sprostać różnym potrzebom. Dostępne są warianty o wielkości 4, 8, 12 oraz 70 miliardów parametrów. Najmniejszy z nich, model 4B, stanowi nową, lekką opcję przeznaczoną dla środowisk o ograniczonych zasobach obliczeniowych, podczas gdy największy wariant 70B jest przeznaczony do najbardziej wymagających zadań tekstowych.

Fundamentem tych modeli są ogromne zbiory danych w języku polskim. Do treningu wykorzystano około 7 milionów polskojęzycznych tekstów, w tym akty prawne, stenogramy parlamentarne, zasoby z domeny publicznej oraz materiały licencjonowane. Każdy z modeli występuje w trzech odmianach, a mianowicie bazowej do dostrajania, dostosowanej do poleceń administracyjnych oraz dialogowej dla zastosowań w chatbotach.

Konsorcjum pod wodzą NASK

Za rozwojem projektu PLLuM stoi szerokie konsorcjum naukowe, którego liderem jest NASK. W skład zespołu wchodzą również inne renomowane instytucje, takie jak ACK Cyfronet AGH, Centralny Ośrodek Informatyki, Instytut Podstaw Informatyki PAN, Instytut Slawistyki PAN, OPI PIB, Politechnika Wrocławska oraz Uniwersytet Łódzki. To połączenie sił nauki i administracji zapewnia projektowi solidne podstawy merytoryczne.

Nad całością projektu czuwa grono doświadczonych specjalistów. Szymon Łukasik pełni funkcję dyrektora Centrum Badań nad Bezpieczeństwem AI w NASK, doktor Agnieszka Karlińska kieruje projektem, a doktor habilitowany profesor Uniwersytetu Łódzkiego Piotr Pęzik odpowiada za sprawy operacyjne. Warto dodać, że modele są zgodne z wymogami dokumentacyjnymi unijnego aktu o sztucznej inteligencji.

Polska sztuczna inteligencja nie pozostaje jedynie w sferze teorii, lecz jest już praktycznie wykorzystywana. Modele PLLuM zostały bowiem zintegrowane z popularną aplikacją mObywatel, z której korzystają miliony Polaków. W planach jest również dalsze wdrażanie technologii w Ministerstwie Cyfryzacji oraz w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, co pokazuje realne zastosowanie tych narzędzi w państwie.

Dwie fabryki AI w Poznaniu i Krakowie

Aby zasilić rozwój sztucznej inteligencji odpowiednią mocą obliczeniową, Polska planuje budowę dwóch tak zwanych fabryk AI. Pierwsza z nich, nosząca nazwę PIAST AI Factory, powstaje w Poznaniu. Druga, o nazwie Gaia AI Factory, jest tworzona w Krakowie i otrzyma dofinansowanie w wysokości 70 milionów euro w ramach unijnego programu EuroHPC, co świadczy o skali przedsięwzięcia.

Znaczenie krakowskiej inwestycji trudno przecenić z technicznego punktu widzenia. Moc obliczeniowa fabryki Gaia ma być bowiem kilkukrotnie większa niż moc obecnie najszybszego polskiego superkomputera, którym jest Helios. Tak potężna infrastruktura pozwoli na przetwarzanie danych na masową skalę i sprosta wyzwaniom związanym z rozwojem najbardziej zaawansowanych systemów sztucznej inteligencji.

Piaskownica regulacyjna i cyberbezpieczeństwo

Rozwój technologii idzie w parze z tworzeniem odpowiednich ram prawnych. Do 2 sierpnia 2026 roku Ministerstwo Cyfryzacji uruchomi pierwszą w Polsce piaskownicę regulacyjną dla sztucznej inteligencji. Będzie to kontrolowane środowisko, w którym przedsiębiorcy będą mogli testować swoje rozwiązania oparte na AI bez ryzyka naruszenia obowiązujących przepisów, co ma sprzyjać innowacyjności.

Strategia cyfrowa państwa obejmuje również szeroko zakrojone działania w innych obszarach. Wdrażana jest unijna dyrektywa NIS2 z rekordowymi wydatkami na cyberbezpieczeństwo, a system e-Doręczeń stał się obowiązkowym kanałem komunikacji od stycznia 2026 roku. W ramach inwestycji w edukację powstanie natomiast aż 16 tysięcy laboratoriów sztucznej inteligencji i przedmiotów ścisłych, finansowanych z Krajowego Planu Odbudowy.

Postęp widać także w codziennych usługach cyfrowych dla obywateli. Do aplikacji mObywatel już 31 grudnia 2025 roku dodano wirtualnego asystenta opartego na sztucznej inteligencji, a na rok 2026 zaplanowano wdrożenie europejskiego portfela tożsamości cyfrowej. Dodatkowo do polskich szkół trafi 100 tysięcy zestawów do nauki zdalnej, co pokazuje, że cyfrowa transformacja obejmuje wszystkie szczeble życia społecznego i gospodarczego.